Vücut iç sıcaklığı 35 °C'nin altına inince hipotermi başlar; titremenin durması, peltek konuşma ve uyku hâli tehlike işaretidir, 112 aranır.
Hipotermi nedir?
Vücut, iç sıcaklığını 37 °C dolayında tutmaya çalışır. Soğuk, ıslaklık ya da rüzgâr yüzünden kaybedilen ısı üretilen ısıdan fazla olunca iç sıcaklık düşer; 35 °C'nin altına inmesine hipotermi denir. Hipotermi yalnız karlı dağlarda olmaz. Islanmış giysilerle rüzgârda beklemek, ısıtılmayan bir evde uyumak ya da alkol aldıktan sonra soğukta kalmak, sıfırın üzerindeki sıcaklıklarda bile vücudu bu noktaya getirebilir. Halk arasında "soğuk çarpması" denen şikâyetler çoğu zaman bundan hafiftir; ama belirtileri tanımak, ciddi bir tabloyu kaçırmamak için önemlidir.
Hipotermi belirtileri: hafiften ağıra
- Hafif: durdurulamayan titreme, soluk ve soğuk cilt, ellerde beceriksizlik (düğme ilikleyememe, telefonu tutamama), hızlı nefes.
- Orta: titremenin azalması ya da durması, peltek ve yavaş konuşma, dalgınlık, sendeleme, yaptığı şeyin farkında olmama.
- Ağır: derin uyku hâli, bilinç bulanıklığı ya da kaybı, yavaşlamış nefes ve nabız.
En yanıltıcı işaret titremenin kesilmesidir: kişi ısınmış gibi görünür, oysa vücut artık titreyecek enerjiyi bulamıyordur. Dalgınlaşan biri soğukta olduğunu fark etmeyebilir; bu yüzden hipotermiyi çoğu zaman yanındakiler fark eder.
Kimler daha çok risk altında?
Yaşlılar soğuğu daha geç hisseder ve vücutları daha az ısı üretir; ısıtması yetersiz bir evde gece boyunca bile üşüyebilirler. Bebekler ısıyı çok çabuk kaybeder; bebekte hipotermi titreme yerine soğuk, kızarık bir cilt ve belirgin bir halsizlikle kendini gösterebilir. Alkol sıcaklık hissi verse de damarları genişleterek ısı kaybını artırır. Kronik hastalığı olanlar, uzun süre dışarıda çalışanlar ve kış gecesi yolda kalanlar da risk altındadır. Yalnız yaşayan yaşlı yakınlarınızı soğuk gecelerde telefonla arayıp evin ısısını sormak küçük ama etkili bir önlemdir.
Islak ve rüzgârlı havada neden daha hızlı?
Islak giysi, kuru giysiye göre vücut ısısını çok daha hızlı dışarı iletir; rüzgâr da cildin çevresindeki ılık hava tabakasını sürekli süpürür. Bu yüzden sıfırın birkaç derece üzerindeki yağmurlu ve rüzgârlı bir akşam, durgun ve kuru bir ayaz gecesinden daha tehlikeli olabilir. Yağmurda uzun süre otobüs bekleyen, tarlada ıslanan ya da yolda kalıp yürümek zorunda kalan biri için en önemli adım, bir an önce kuru bir giysiye ve rüzgâr almayan bir yere ulaşmaktır.
İlk yardım: ne yapılır, ne yapılmaz?
- Orta ya da ağır belirtiler varsa 112'yi arayın.
- Kişiyi rüzgâr almayan, sıcak bir ortama alın; ıslak giysilerini çıkarıp kuru giysi ve battaniyeyle sarın, başını ve boynunu da örtün.
- Önce gövdeyi ısıtın: göğüs, boyun ve kasık bölgesi. Ten tene temas da işe yarar.
- Bilinci açık ve yutabiliyorsa ılık, şekerli ve alkolsüz bir içecek verin.
- Kol ve bacakları ovmayın, sıcak suya sokmayın; sobaya, ısıtıcıya ya da sıcak su torbasına doğrudan yaslamayın: soğumuş cilt yanmayı hissetmez.
- Alkol ve sigara vermeyin. Bilinci kapalıysa ağızdan hiçbir şey verilmez; yan yatırıp nefesini izleyin.
Kış gecesi korunmak
Kat kat giyinmek tek bir kalın montan daha iyi korur; ıslanan giysi hemen değiştirilir. Dışarıda beklemeniz gerekiyorsa rüzgâr almayan bir köşe seçin. Taksi beklerken dışarıda değil içeride beklemenin yollarını kış gecelerinde taksi beklerken, aracınız yolda kaldığında yapılacakları gece yolda kalınca yazılarımızda anlattık. Uzun bir elektrik kesintisinde evin ısısı düşebilir; yaşlı yakınlarınızı bu gözle izleyin, kesinti bilgisi için Osmaniye elektrik kesintisi yazımıza bakın. Yaşlı bir yakınınızı gece hastaneye götürürken dikkat edilecekleri yaşlı yakınınızı gece hastaneye götürürken yazımızda bulabilirsiniz. Hattımız için Osmaniye taksi durağı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez; ciddi belirtilerde 112'yi arayın.
Sık Sorulan Sorular
Hipotermi belirtileri nelerdir?
Durdurulamayan titreme, soluk ve soğuk cilt, ellerde beceriksizlikle başlar; ilerledikçe titreme durur, konuşma peltekleşir, dalgınlık ve uyku hâli görülür.
Hafif hipotermi belirtileri nasıl anlaşılır?
Kişi titrer, cildi soluk ve soğuktur, düğme ilikleme gibi ince işleri yapamaz; konuşması ve bilinci ise henüz yerindedir.
Hipotermide ilk yardım nasıl yapılır?
Kişi sıcak ve rüzgârsız bir yere alınır, ıslak giysiler çıkarılır, önce gövde battaniyeyle ısıtılır; bilinci açıksa ılık şekerli içecek verilir, ağır belirtide 112 aranır.
Soğuk çarpması ile hipotermi aynı şey mi?
Hayır. Soğuk çarpması halk arasında soğuğa bağlı genel şikâyetler için kullanılır; hipotermi ise vücut iç sıcaklığının 35 °C'nin altına düşmesidir.
Osmaniye 7/24 Merkez Taksi — gece gündüz, hafta sonu ve resmî tatil fark etmeksizin: 0546 464 0003